MME KAI ΕΘΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

 

ΜΕΛΕΤΗ:

 

ΜΜΕ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

 

 

Επιτροπή Μελέτης

 

— α. Υπτγος Χρήστος Μπολώσης

Γ.Γ. ΣΕΕΘΑ-Καθηγητής ΣΣΕ.

Συντονιστής-Ανάλυση Γ΄, Δ΄ και ΣΤ΄ Παραγόντων.

 

— β. Σαμαράς Αθανάσιος

Πτυχιούχος Οικονομικών (Παν/μιο Πειραιώς) – Μεταπτυχιακό στη Επικοινω-

νιακή Στρατηγική (Παν/μιο City Λονδίνου) – Μεταπτυχιακό στην Πολιτική

Επικοινωνία (Emerson College ΗΠΑ) – Διδακτορικό στην Πολιτική Επικοινω-

νία (Sussex University Αγγλίας).

Ανάλυση Α΄, Β΄ και Ε΄ Παραγόντων

 

— γ. Καναβάκης Στυλιανός

Πτυχιούχος Τμ. Διεθνών Ευρωπαϊκών Σπουδών (Παν/μιο Μακεδονίας) -

Μεταπτυχιακό στις Διεθνείς Σχέσεις και Στρατηγικές Σπουδές

(Πάντειο Πανεπιστήμιο).

 

Η ιδέα της ενημέρωσης του κοινού, πριν ή κατά τη διάρκεια διεξαγωγής πολεμικών επιχειρήσεων, δεν αποτελεί τεχνική μόνο της σημερινής εποχής αλλά χρησιμοποιήθηκε έντονα ήδη από την Αρχαιότητα από όλους τους μεγάλους θεωρητικούς του πολέμου και υπάρχει από τότε που συστήθηκαν οι πρώτες οργανωμένες κοινωνίες με πολιτικό λόγο.

 File:Information orange.svgFile:Information brown.svg

Στην Αρχαιότητα, τότε που δεν υπήρχαν βέβαια οι δορυφορικές επικοινωνίες, ούτε ο κυβερνοχώρος του ΙΝΤΕΡΝΕΤ, οι άνθρωποι είχαν εφεύρει άλλες μεθόδους για να μπορούν να μεταδώσουν τις ιδέες τους και για να καλλιεργήσουν το κατάλληλο κλίμα στην κοινή γνώμη πριν από τη διεξαγωγή κάποιας στρατιωτικής επιχείρησης. Έτσι λοιπόν χρησιμοποιείτο ως μέσο μαζικής ενημέρωσης ο γραπτός και ο προφορικός λόγος, οι συναθροίσεις στην αγορά και στα θέατρα καθώς και τα διάφορα μηνύματα που προέκυπταν από τους χρησμούς των μαντείων.

 

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η "Ιλιάδα" του Ομήρου είναι το πρώτο σύγγραμμα παγκοσμίως, που απευθύνεται στη μέση κοινή γνώμη και προσπαθεί να μεταδώσει μηνύματα για την ευρύτερη ιδέα του Ελληνισμού, για την υπεροχή των Ελλήνων έναντι των αλλοφύλων , για την αλληλεγγύη των Ελλήνων μεταξύ τους και για τις υποτιθέμενες στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον των βαρβάρων . Μέσα στα γλαφυρά κείμενα του Ομήρου, παρουσιάζονται τα γεγονότα της εκστρατείας των Αχαιών στην Τροία με έντονο πολεμικό και ηρωικό χαρακτήρα και εκθειάζονται τα πρόσωπα που συμμετέχουν σ' αυτήν (Αχιλλέας, Έκτορας κ.λ.π.).

 

Χαρακτηριστικό παράδειγμα συγγραφής κειμένου αποκλειστικά για στρατιωτικούς σκοπούς είναι ο"Επιτάφιος" του Περικλή, που μας παραδίδει ο Θουκυδίδης, όπου αναπτύσσονται με περισσή σαφήνεια η ανάγκη διεξαγωγής του πολέμου, οι σκοποί του και οι λόγοι για τους οποίους έπρεπε οι Αθηναίοι να νικήσουν.

 

Κορυφαίο παράδειγμα ενημέρωσης της κοινής γνώμης για στρατιωτικές επιχειρήσεις είναι η ιστορία που έγραψε ο Θουκυδίδης για τα γεγονότα του Πελοποννησιακού Πολέμου. Ο Θουκυδίδης είναι ο πρώτος αρχαίος Έλληνας κλασσικός συγγραφέας που ερευνά τα πραγματικά δεδομένα και προσπαθεί να εντοπίσει μέσα από τα κείμενά του τις πραγματικές και όχι τις φαινομενικές αιτίες που προκαλούν τη σύγκρουση μεταξύ των αντιπάλων (Αθήνας - Σπάρτης).

 

Με δεδομένη σήμερα την ανάπτυξη των ηλεκτρονικών μέσων της δημοσιογραφίας, κάθε χώρα προσπαθεί να εκμεταλλευθεί όσο περισσότερο γίνεται τα μέσα ενημέρωσης για να προβάλει και να δικαιολογήσει τις κάθε είδους στρατιωτικές επιχειρήσεις της.

 

7.1.2. ΜΜΕ και Ασφάλεια

 

Τα ΜΜΕ έχοντας ως σκοπό την ενημέρωση της κοινής γνώμης, αναζητούν σε κάθε ευκαιρία, σε κάθε χώρο και με κάθε τρόπο, την είδηση και την εικόνα που θα εντυπωσιάσει τον αναγνώστη ή τον τηλεθεατή ή τον ακροατή.

 

Η προσπάθεια αυτή όμως, μπορεί για λόγους ανταγωνισμού, άγνοιας, κέρδους, προσωπικής προβολής και σκοπιμοτήτων, να δημιουργήσει σο-βαρά προβλήματα στην ασφάλεια πληροφοριών.

Οι παρακάτω περιπτώσεις,υποθετικές βέβαια αλλά διόλου απίθανες, είναι χαρα-

κτηριστικές:

 

α. Αν π.χ. γραφεί στον Τύπο ότι κάποιος στρατιωτικός Διοικητής διέταξε το προσωπικό να παραμείνει στην Μονάδα, δηλαδή να απαγορεύσει την έξοδο, αυτό μπορεί για από τον αναγνώστη της εφημερίδας να ερμηνευθεί ως μια περίπτωση αυθαιρεσίας του στρατού, για μια ξένη όμως υπηρεσία μπορεί να σημαίνει ότι η συγκεκριμένη μονάδα, έχει τεθεί σε κατάσταση αυξημένης ετοιμότητος και πιθανώς να είναι έτσι.

 

β. Αν π.χ. από τους ραδιοφωνικούς σταθμούς μεταδοθεί σαν σχόλιο ότι ο Αρχηγός ΓΕΑ την ώρα που γίνονται αναχαιτίσεις λόγω μαζικών παραβιάσεων του Ελληνικού εναέριου χώρου, βγήκε από την Αίθουσα Επιχειρήσεων αναστατωμένος ή καταϊδρωμένος, το γεγονός αυτό από τον ακροατή μπορεί να εκληφθεί ως σαρ-καστικό σχόλιο, αλλά για τους διατάξαντες τις παραβιάσεις, μπορεί να σημαίνει ότι η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία, αντιμετωπίζει κάποιες δυσκολίες.

 

γ. Όταν από τις τηλεοράσεις προβάλλεται η έξοδος του Ελληνικού Στόλου α-πό τον Ναύσταθμο, όπως έγινε στην περίπτωση των Υμίων, ο Έλληνας τηλεθεατής πιθανώς ενθουσιάζεται. Από την άλλη όμως πλευρά του Αιγίου, μπορούν να πάρουν ή να επιβεβαιώσουν αρκετές πληροφορίες, όπως ποιες μονάδες αποπλέουν και αν είναι μονάδες κρούσεως,επιφανείας ή μονάδες ανθυποβρυχιακού πολέμου, αν επιβαίνει ο Αρχηγός του Στόλου ή άλλοι Διοικητές και σε ποια πλοία, αν τα πλοία φέρουν πλήρη φόρτο πυρομαχικών και εφοδίων κ.λπ.

 

Οι δημοσιογράφοι και οι ρεπόρτερ έχουν ανεπτυγμένη περιέργεια και εμμονή προκειμένου να ανακαλύψουν την είδηση. Γι’αυτούς, ένα αφημένο έγγραφο πάνω στο γραφείο ή μια συζήτηση μεταξύ επιτελών στους διαδρόμους ή ένα τηλεφώνημα που ακούγεται από κάποιο γραφείο, αποτελούν στοιχεία ενδια-φέροντος. Δεν θα διστάσουν ούτε στο έγγραφο να ρίξουν μια ματιά,ούτε να παρα-κολουθήσουν διακριτικά (ή και αδιάκριτα) τι λέγεται σε μια συζήτηση ή σε ένα τηλεφώνημα.

 

Είναι σχετικά εύκολο να πεισθεί κάποιος που υπηρετεί ή εργάζεται σε μια στρατιωτική υπηρεσία, να δίνει αθώες φαινομενικώς πληροφορίες για το τι συμβαίνει στον χώρο του. Οι πληροφορίες όμως αυτές, συνδυαζόμενες με άλλες, πιθανώς να είναι αξιοποιήσιμες.

 

Από την πλευρά αυτή των ΕΔ, ο στρατιωτικός αναπτύσσεται και λειτουργεί μέσα σε ένα χώρο όπου οι περισσότερες ενέργειες και καταστάσεις πε-ριβάλλονται από κάποια διαβάθμιση ασφαλείας.

 

Κάθε μετάδοση διαβαθμισμένης πληροφορίας σε αναρμόδια πρό-σωπα μπορεί να εκθέσει σε κίνδυνο την αποστολή των ΕΔ και γι’αυτό κάθε α-ποκάλυψη στρατιωτικού μυστικού χαρακτηρίζεται από τον Στρατιωτικό Ποινικό Κώ-δικα, ως βαρύ έγκλημα και τιμωρείται με ανάλογες ποινές.

 

Έτσι τίθεται το ερώτημα αν θα πρέπει να υπάρχουν στεγανά στον χώρο των ΕΔ. Η απάντηση είναι βεβαίως αρνητική, αλλά επισημαίνεται ότι ούτε σχεδίαση, ούτε επιχειρήσεις, ούτε εξοπλιστικά προγράμματα μπορούν να γίνονται με πλήρη δημοσιότητα.

 

Ασφαλώς η Κοινή Γνώμη θα πρέπει να ενημερώνεται για το τι συμβαίνει στον χώρο των ΕΔ. Όταν όμως πρόκειται για ειδικά θέματα που άπτον-ται της αποτελεσματικότητάς τους, τότε η ενημέρωση θα πρέπει να περιορίζεται στον βαθμό που τα υπεύθυνα προς τούτο πρόσωπα των ΕΔ κρίνουν με κριτήριο τις επικρατούσες συνθήκες και το Εθνικό συμφέρον.

 

 

7.1.3. Έλεγχος και Ασφάλεια

 

Η διαδικασία της επικοινωνίας αποτελεί δύο βασικές λειτουργίες με αποδέκτη την κοινωνία όπως αυτή είναι ή όπως αυτή διαμορφώνεται. Πρώτον καταγράφει το περιβάλλον.Το επιτηρεί, και όταν λέμε περιβάλλον εννοούμε τόσο το εσωτερικό όσο και το εξωτερικό. Δεύτερον η επικοινωνιακή διαδικασία συντονίζει τμήματα της κοινωνίας κατά τρόπο ώστε να ανταποκρίνεται η κοινωνία αυτή, σε όσα συμβαίνουν στο περιβάλλον. Την δουλειά αυτή αναλαμβάνουν σε μεγάλο βαθμό τα ΜΜΕ με τους δημοσιογράφους τους, με τους παρουσιαστές τους,που ο καθένας από αυτούς έχουν το δικό τους κοινό. Έχουμε δηλαδή κανάλια επηρεαζόντων και κανάλια επηρεαζόμενων.

 

Τα μαζικά μέσα είναι παντοδύναμα, ασκούν άμεση επιρροή, σκληρή επιρροή. Αυτό έχει αποδειχθεί από μετρήσεις ως προς την διαμόρφωση της κοινής γνώμης σε σειρά θεμάτων, που με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο προβλήθηκαν από τα διάφορα κανάλια. Ωστόσο έστω και εκ των υστέρων το τηλεοπτικό κοινό ανέπτυξε άμυνες. Στην αρχή της εμφάνισης των πολλών καναλιών·, το κοινό ήταν συμπαγές, ως προς τον βαθμό επιρροής που δεχόταν για την διαμόρφωση γνώμης του. Τώρα αυτό έχει περιοριστεί καθώς οι αποδέκτες έχουν και άλλους τρόπους για να ενημερωθούν για τα θέματα που τους ενδιαφέρουν, πέρα από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο.

 

Έτσι έχουμε χονδρικά δύο κατηγορίες αποδεκτών της ενημέρωσης:

- Εκείνους,οι οποίοι επιμένουν να εμμένουν στο να είναι παθητικοί αποδέκτες της είδησης από την τηλεόραση ή από το ραδιόφωνο και

- Εκείνους, οι οποίοι μπορούν να ακούνε να βλέπουν τη-λεόραση να ακούν ραδιόφωνο, αλλά παράλληλα θέλουν να διασταυρώνουν τα όσα μαθαίνουν από εκεί και με άλλους τρόπους.

 

Τα μέσα ενημέρωσης γίνονται πάρα πολύ επικίνδυνα, ειδικά σε θέματα εθνικής ασφάλειας και σε θέματα άμυνας,όταν ο δημοσιογράφος λειτουργεί χωρίς να έχει και την κατάλληλη ενημέρωση. Εκεί πραγματικά ο κίνδυνος είναι πολύ μεγάλος και εκεί πρέπει να γίνει μεγάλη προσπάθεια στο να υπάρχει μια ενημέρωση των δημοσιογράφων για ειδικά τεχνικά θέματα, για θέματα στρατηγικής και τακτικής.

 

Είναι πάρα πολύ σημαντικό και δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι, στην Αμερική οι Ένοπλες Δυνάμεις, καλούν δημοσιογράφους και όχι απαραίτητα τους στενούς του στρατιωτικού ρεπορτάζ, σε ασκήσεις, σε μια Μονάδα προωθημένη, για να καταλάβουν τι είναι αυτό ακριβώς για το οποίο μιλούν.

 

Στον κόσμο που ζούμε σήμερα, που ο καθένας μπορεί μέσω του Διαδικτύου να παραγγείλει από Αμερικάνικη εταιρεία μια δορυφορική φωτογραφία που θα μπορεί να δει ακόμη και πόσα οχήματα υπάρχουν σε μια Μονάδα σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου, το τι σημαίνει απόρρητο, έχει πραγματικά αλλάξει.

 

Ζούμε σ’ ένα κόσμο όπου ένα μεγάλο κομμάτι, αυτό που λέμε μυστικών πληροφοριών, που συνηθίζαμε να λέμε μυστικές πληροφορίες είναι πλέον ανοικτό και προσβάσιμο σε όλους,μέσα από τις ανοικτές πηγές.

 

Μέσα στα πλαίσια της στρατιωτικής και πολιτικής ασφάλειας το μέγιστο δυνατόν των πληροφοριών θα πρέπει να αποδεσμεύονται προς το κοινό. Είναι σημαντικό να μην αποκρύπτονται πληροφορίες που δεν έχουν αξία για τον εχθρό, καθώς και να μην αποκρύπτονται πληροφορίες που θα βοηθήσουν στην κατανόηση και στήριξη της κοινής γνώμης στις στρατιωτικές επιχειρήσεις και δραστηριότητες. Άσκοπη διαβάθμιση πληροφοριών που δεν βοηθούν στην καλύτερη κατανόηση και υποστήριξη της κοινής γνώμης, θα πρέπει να αποφεύγονται.

 

Σταθμίζοντας την αξία μιας συγκεκριμένης πληροφορίας για τον εχθρό και την ανάγκη να κρατηθεί το κοινό ενήμερο, θα πρέπει να υπολογιστεί ότι η έλλειψη επίσημης πληροφόρησης οδηγεί σε απώλεια της αξιοπιστίας και υποστήριξης, ενώ παράλληλα κάνει το κοινό ευάλωτο σε παραπληροφόρηση από τον εχθρό (εχθρική προπαγάνδα,Ψίθυρος)

 

Πληροφορίες οι οποίες θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια της επιχεί-ρησης ή μιας δραστηριότητας και τις πιθανότητες επιτυχίας της ή διακινδυνεύουν την ασφάλεια της χώρας και των στρατευμάτων δεν θα πρέπει να αποδεσμεύονται.

 

Οι Στρατιωτικοί,δικαιολογημένα ανησυχούν για τη διασφάλιση των επιχειρησιακών κινήσεων των μαχόμενων τμημάτων, αλλά και για την ασφάλεια του προσωπικού και γι’ αυτό καταβάλουν κάθε προσπάθεια να προλάβουν οποιαδήποτε διαρροή πληροφοριών από τα ΜΜΕ, που θα μπορούσαν ανα-πόφευκτα να είναι πολύτιμες για τον αντίπαλο. Αυτό σημαίνει, ότι οι Στρατιωτικοί αναγκάζονται να καταφεύγουν σε έλεγχο των αναφορών των ανταποκριτών από το πεδίο της μάχης και τις θέσεις υποστήριξης,μέσω λογοκρισίας, εφαρμόζοντας κάποιους κανόνες, ή περιορίζοντας την πρόσβαση των ΜΜΕ στο πεδίο της μάχης. Αν και δεν είναι δυνατό να υπάρξει μια περιορισμένη πρόσβαση στη ζώνη μάχης, οι στρατιωτικοί θέλουν τα ΜΜΕ εκεί, διότι θέλουν η κοινή γνώμη στα μετόπισθεν να γνωρίζει ότι οι στρατιώτες κάνουν καλά τη δουλειά τους. Επιζητούν δηλαδή την προβολή του έργου τους. Επιπλέον, ο λαός δικαιούται να μάθει πως αξιοποιούνται οι θυσίες τις οποίες κάνει για τον εξοπλισμό και τη συντήρηση των Ενόπλων του Δυνάμεων.

 

Η φυσιολογική επιθυμία των στρατιωτικών να προωθήσουν τις καλές ειδήσεις εμποδίζοντας την μετάδοση των κακών, μπορεί να είναι βλαπτική. Η καλύτερη μέθοδος να χειρισθείς την πληροφόρηση μέσω των ΜΜΕ και να εξασφαλίσει κάποιος την ευνοϊκή στάση της κοινής γνώμης, είναι να κάνει «καλά τη δουλειά του». Εάν οι στρατιωτικοί προσπαθήσουν να «πνίξουν» τις ειδήσεις ή να χαλιναγωγήσουν τα ΜΜΕ, ειδικά εάν δεν είναι ειλικρινείς με τους δημοσιογράφους, τότε αυτοί με τη σειρά τους δε θα είναι σε θέση να καλύψουν τις δραστηριότητές τους ικανοποιητικά και πιθανό να μην ανταμείψουν τους στρατιωτικούς για την καλή δουλειά, που θα έχουν κάνει.Για παράδειγμα, στην «Καταιγίδα της Ερήμου» οι πεζοναύτες αν και δεν συνέβαλαν σημαντικά στη μάχη, κέρδισαν περισσότερη δημοσιότητα από τους υπόλοιπους, διότι είχαν πολύ καλή συνεργασία με τα ΜΜΕ.

 

Οι καλοί επικοινωνιολόγοι,γνώστες των στρατιωτικών θεμάτων, συνιστούν να αποδέχονται οι στρατιωτικοί τα σφάλματά τους το συντομότερο δυνατό. Μία αποδεκτή μέθοδος είναι να «ρίχνεις»την είδηση, να υπομένεις μια-δυο μέρες τη δυσαρέσκεια και να προχωράς. Αν οι στρατιωτικοί επιχειρήσουν να χα-λιναγωγήσουν τα ΜΜΕ τότε εκείνα γίνονται αρνητικά και ασφαλώς το κενό αξιοπι-στίας αυξάνει. Εάν στη συνέχεια ανακαλύψουν κάποια προσπάθεια συγκάλυψης, τότε η κάλυψη του γεγονότος παίρνει μεγάλες διαστάσεις με έμφαση όχι μόνο στο γεγονός, αλλά και στην προσπάθεια απόκρυψής του.

 

Ο καλύτερος και πλέον αποτελεσματικότερος τρόπος αντιμε-τώπισης του όλου θέματος, είναι ο καθορισμός κοινά αποδεκτών κανόνων, τους οποίους κάθε πλευρά οφείλει να τηρεί στις μεταξύ τους σχέσεις. Ανάλογοι βέβαια κανόνες θα μπορούσαν να συμφωνηθούν και για όλες τις μορφές της δρα-στηριότητας ενός κράτους, όπως π.χ. στην πολιτική, την οικονομία, κ.α.

Για το σκοπό αυτό απαιτείται η ύπαρξη ενός ενιαίου φορέα για συντονισμό όλων εμπλεκομένων, ώστε να αποφεύγονται αυτοσχεδιασμοί και ροή ανεπιθύμητων πληροφοριών σε μη εξουσιοδοτημένους αποδέκτες.

© 2013 Όλα τα δικαιώματα κατοχυρωμένα

Φτιάξε δωρεάν ιστοσελίδαWebnode